เมื่อโรงเรียนเลื่อนวันเปิดเทอม ความรู้สึกของนักเรียนส่วนใหญ่คือดีใจ ได้ปิดเทอมยาว เด็กจะไม่กังวลว่าเปิดเทอมช้าแล้วจะเรียนได้ความรู้ครบถ้วนหรือไม่ ผู้ใหญ่จัดให้อย่างไรก็เป็นไปตามนั้น ส่วนผู้ปกครองที่เป็นห่วงลูกหลาน ในสถานการณ์โควิด ก็อาจจะเบาใจขึ้นนิดหน่อย ได้ยืดเวลาออกไป ด้วยความหวังว่าสภาวะการระบาดอาจจะผ่านพ้นไปในไม่ช้า

คนจำนวนมากไม่ทราบรายละเอียดว่า แผนการเรียนการสอนที่เตรียมกันไว้จริงๆ นั้น มีรูปแบบอย่างไร… ข่าวจากสื่อมวลชน และข้อมูลทางโซเชียลมีเดียสรุปให้ว่า เมื่อเปิดเทอมในวันที่ 1 กรกฎาคม จะเป็นการ “เรียนออนไลน์” ซึ่งให้ความเข้าใจต่างกันไป

คุณณัฏฐพล ทีปสุวรรณ รมว. ศึกษาธิการ อธิบายชัดเจนเรื่องการเตรียมความพร้อม (preparedness) โดยใช้ยุทธวิธี combined teaching methods หรือ วิธีการสอนแบบผสมผสาน ที่สามารถปรับได้ตามความเหมาะสม เพราะไม่สามารถรู้ได้ว่า การระบาดจะลดลงหรือรุนแรงขึ้นในระดับใด วิธีการหลักๆ ที่จะใช้แบ่งออกเป็น 4 รูปแบบคือ On Site (เรียนในโรงเรียน) On Air (การถ่ายทอดการสอนด้วยบทเรียนที่ผลิตไว้แล้ว) Online (เรียนผ่านแอพพลิเคชั่นหรือแพลทฟอร์มทางอินเตอร์เน็ท) และ On Demand (สามารถเลือกและเรียกหลักสูตรที่ต้องการได้)

ในการกำหนดวันเปิดเทอมวันที่ 1 กรกฎาคมนั้น เป็นการเลื่อนวันเปิดภาคเรียนออกไปจากกำหนดเดิมประมาณ 6 สัปดาห์ ด้วยความหวังว่า สถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 ในประเทศไทยอาจจะดีขึ้น หากเป็นเช่นนั้นแผนการรับมือระยะนี้นั้น จะให้นักเรียนจะกลับไปเรียนที่โรงเรียนด้วยวิธีการเรียนการสอนปกติ แต่ที่ไม่ปกติคือจะมีมาตรการใหม่ๆ เพิ่มขึ้นในโรงเรียน เช่น การรักษาระยะห่าง การงดกิจกรรมที่จะเอื้อต่อการติดเชื้อ การควบคุมจำนวนนักเรียนและความแออัดในบริเวณต่างๆ การใช้อุปกรณ์ช่วยควบคุมการแพร่กระจาย เช่นฉากใสกั้นระหว่างนักเรียน การห้ามเล่นกีฬาที่ต้องประชิดตัวและใช้ผู้เล่นกลุ่มใหญ่

แต่หากสถานการณ์การระบาดยังล่อแหลม มีความเสี่ยงสูง ก็จะมีการปรับแผน ให้เป็นการเรียนโดยผ่านดิจิทัลทีวี ดังที่ DLTV ของวังไกลกังวล ได้จัดทำมาตั้งแต่ปี 2538  กว่า 25 ปีแล้ว เพียงแต่ ไม่ต้องพึ่งแต่จานดาวเทียม รายการสามารถชมผ่านอุปกรณ์ต่างๆ ได้ด้วย เช่นแทบเบล็ต มือถือ ฯลฯ ส่วนทางทีวีนั้น ได้มีการสำรวจแล้วว่า ครัวเรือนในประเทศไทย มีทีวี 90% ส่วนอีก 10% ที่ยังขาดแคลน ก็จะหาทางช่วยเหลือต่อไป เช่นเดียวกับเรื่องการขาดอุปกรณ์อื่น และหลักสูตรการสอนของ DLTV นั้น เป็นการเสนอเนื้อหาพื้นฐาน แต่ไม่ใช่การสอนรูปแบบเดียวตลอดไปทั้งเทอม

แนวคิดเรื่องการเรียนการสอน ในเชิงวิชาการนั้น มีทั้ง Hi-Tech Teacher-Centered และ Hi-Tech Student-Centered นอกจากจะกำหนดให้ครูหรือนักเรียนเป็นศูนย์กลางของการเรียนการสอนแล้ว ยังพึ่งเทคโนโลยีในระดับต่างๆ กัน

การสอนที่ครูเป็นฝ่ายบรรยายฝ่ายเดียว เป็นการสื่อสารฝ่ายเดียว (one-way communication) และไม่ได้เสียหายตรงไหน ถึงแม้จะเรียนในห้องเรียนร่วมกัน ก็ต้องมีช่วงที่นักเรียนต้องเรียนรู้ความรู้พื้นฐานก่อน โดยฟังครูบรรยายและจดบันทึก หรืออ่านเอกสารตาม ก่อนที่จะเรียนรู้ต่อไปในลักษณะ interactive มีการถามตอบ พูดคุยแลกเปลี่ยน และนำไปสู้การเรียนที่ให้นักเรียนเป็นหัวใจของการเรียนรู้ (student-centered)

Combined Methods คือการใช้วิธีการเรียนการสอนหลายรูปแบบมาผสมผสานกัน ให้ได้ประสิทธิภาพมากที่สุด

ในขณะที่มีกระแส เชิดชูระบบการศึกษาของ ฟินแลนด์ หรือประเทศอื่นๆ ที่ลดปริมาณการเรียนจาก “ตำรา” มาเป็นการเรียนรู้จากประสบการณ์ของนักเรียน โดยผ่านกิจกรรมสันทนาการ ได้ลงมือทำเอง ได้หัดคิดเอง ได้พัฒนาการเรียนรู้อย่างอิสระ…. แต่เมื่อเมืองไทย จะใช้นโยบายลดจำนวนชั่วโมงในชั้นเรียนเพื่อลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายของเชื้อโรค กลับโวยวายต่อต้านกัน อยากให้เด็กนักเรียนกลับไปใช้เวลาอยู่ในห้องเรียนแบบที่เป็นมาแต่เดิม

“การเรียนรู้” หมายถึงการเติบโต และการพัฒนาบุคลิกภาพ การเพิ่มพูดความรู้และสัญชาติญาณต่างๆ หลายมิติ นักการศึกษา (educator) ตระหนักในเรื่องนี้ดี ดังนั้น แผนการในระยะแรกจึงคาดหวังว่า นักเรียนจะได้กลับไปเรียนให้ห้องเรียนที่จัดระบบใหม่ จัดโต๊ะนั่งจัดห่างกัน หรือมีฉากพลาสติกใสกั้น นักเรียนต้องใช่หน้ากากและเฟสชีลด์ จำนวนนักเรียนในแต่ละห้องต้องควบคุม และต้องมีครู และเจ้าหน้าที่คอยสอดส่อง เฝ้าดูพฤติกรรมของเด็ก ไม่ให้ทำกิจกรรมที่เกิดความเสี่ยง หรือลืมตัวตามธรรมชาติของเด็ก แต่การไปโรงเรียน เรียนรู้ด้วยกัน ในสถานที่และบรรยายกาศหนึ่งเดียวกัน จะยังคงกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาทางด้านสังคม จิตใจและกฎเกณฑ์ของส่วนรวม ทำให้ได้เรียนรู้ชีวิตไปพร้อมกับความรู้

Online learning เป็นนิยามรวม ที่หมายถึงการเรียนรู้ผ่านเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ต online learning ที่คุ้นเคยกันดี มีมานานก่อนโควิด-19 คือหลักสูตรต่างๆ รวมไปถึงการเรียนระดับปริญญาโท และปริญญาเอก จากมหาวิทยาลัยในต่างประเทศ ดังที่เรียกกันว่า online university หรือ online degree program ดังนั้น จึงไม่ใช่เรื่องที่ต้องแปลกใจหรือตื่นเต้นอีกต่อไป ปี 2020 ซึ่งเทคโนโลยีด้าน teleconference ก้าวไกลยิ่งกว่าเดิม มีตัวเลือกมากมายหลายอย่าง อีกทั้งอุปกรณ์กล้องและไมโครโฟนก็มีราคาถูกลง และรวมอยู่ในสมาร์ทโฟนอยู่แล้ว การใช้วิดิโอคอนเฟอเรนซ์ ในการเรียนการสอน จึงเป็นสิ่งที่ต้องปรับทัศนะว่าเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตปัจจุบัน

การเรียนการสอนที่เปิดกล้อง เปิดไมค์ ทำให้ครูและนักเรียนสามารถโต้ตอบกันได้ เป็น interactive learning และผู้สอนสามารถจัดกระบวนการเรียนรู้ให้นักเรียนเป็นหัวใจของการเรียนรู้ได้ (student-centered learning)

ไม่มีสถาบันการศึกษาใด หรือหน่วยงานที่ดูแลเรื่องการศึกษาใด จะกำหนดให้ โรงเรียน ครู และนักเรียน แยกกันโดยไม่ต้องเจอตัวเป็นๆ ได้รู้สึกกัน ได้สร้างความสัมพันธ์ต่อกันเพื่อให้เกิดความน่าเชื่อถือ ทั้งในตัวบุคคลและในองค์ความรู้ แม้กระทั่งการเรียน online degree กับมหาวิทยาลัยในต่างประเทศ ก็ยังมีการระบุตัวอาจารย์ผู้สอน และมีการติดต่อให้เห็นว่า มีตัวตนที่จับต้องได้

การผสมผสานวิธีการสอนหลายอย่าง เป็นเทคนิค ที่จะทำให้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพเท่าที่จะทำได้ เป็นทางเลือกที่สามารถปรับใช้ได้ตามสภาวะของโควิด-19 และหากการเรียนรู้จะเริ่มต้นและจบเทอมช้ากว่ากำหนด ก็ต้องค่อยๆ ปรับจนกลับเข้าสภาวะเดิม เพราะการมีชีวิตอยู่ และมีสุขภาพที่ดี คือโอกาสให้เรียนได้จนครบองค์ความรู้ในที่สุด

ในช่วงน้ำท่วมกรุงเทพฯ เมื่อปี 2554 โรงเรียนและมหาวิทยาลัยต้องปิด และทำให้การเรียนการสอนหยุดไปนานถึง 3 เดือน เมื่อน้ำลดและซ่อมอาคารและห้องเรียนเสร็จให้ใช้งานได้ ก็ได้จัดการเรียนการสอนจนสามารถจัดให้หลักสูตรได้เปิดสอนได้ตามปกติในปีถัดมา

การจัดการศึกษานั้น อาศัยรากฐานของปรัชญาการศึกษา ปรัชญาแห่งการเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพ ทฤษฎีการเรียนการสอน และหลักการมากมาย แผนการเรียนการสอน ไม่ได้ทำขึ้นโดยอาศัยความชอบส่วนตัว หรือจากความรู้สึกของใครก็ได้ การเรียนการสอนด้วยวิธีใหม่ๆ ที่ไม่คุ้นเคย ไม่ได้แตกต่างจากการปรับตัวต่อวิถีชีวิตใหม่ ที่เกิดขึ้นตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นการใช้ social media ต่าง ๆ การใช้กล้องที่มากับสมาร์ทโฟน การชำระเงินผ่านแอพพ์ การจองบัตรรถโดยสาร รถไฟและเครื่องบิน

ชีวิตปัจจุบัน จะอยู่ได้ต้องอาศัยหลักการเรียนรู้และผสมผสานทักษะให้เข้ากับเหตุการณ์ ไม่มีความจำเป็นต้องต่อต้าน เพราะต้านอย่างไรก็ไม่มีวันชนะ เหมือนคนที่ปฎิเสธคอมพิวเตอร์เมื่อ 30 ปีก่อน ปฎิเสธอีเมล์เมื่อ 20 ปีก่อน ปฎิเสธโซเชียลมีเดียและสมาร์ทโฟน มาถึงทุกวันนี้ เน็ตดับเพียงครึ่งชั่วโมงเหมือนขาดออกซิเจน

การเรียนการสอนก็ต้องไปตามพลวัตร ถอยออกมาเป็นผู้ชมแล้วคอยเชียร์ลูกหลานที่ซ้อมเล่นอยู่ในสนามที่เพิ่งสร้างใหม่ ให้พวกเขากลายเป็นผู้เล่นมีฝีมือจะดีกว่า

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here